Theo Sở Tài nguyên & Môi trường TNMT Tp.HCM, khối lượng Chất thải rắn Sinh hoạt MSW trên địa bàn phát sinh trung bình khoảng 13.000 tấn/ngày.
Việc bãi rác Đa Phước ngưng tiếp nhận rác cuối tháng 1-2025 có thể gây ra nhiều hệ lụy. Song khối lượng rác thải khổng lồ tạm thời đã được giải quyết ổn thỏa nhờ phương án dự phòng.
Bãi chôn lấp số 3 của Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TP HCM hiện tiếp nhận thêm 2.200 tấn rác/ngày, được điều phối từ bãi rác Đa Phước, huyện Bình Chánh.
Qua đây cho thấy vấn đề Quản lý Chất thải, Công nghệ Xử lý & Chuyển hoá chất thải một cách triệt để đang là vấn đề cấp bách đã để lại nhiều hệ luỵ cho môi trường, ô nhiễm nguồn Nước ngầm, Đất đai, ô nhiễm không khí môi trường xung quanh nghiêm trọng và tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh từ côn trùng…
Tiềm năng chuyển hoá 13.000 tấn/ngày Chất thải HCMC thành Năng lượng Tái tạo sạch?
Công nghệ Xử lý Rác thải là then chốt trong việc quản lý Chất thải tại VN. Nhiều thập kỷ qua, rác thải tại VN chủ yếu được xử lý bằng cách chôn lấp vì ít tốn kém. Hệ lụy từ hàng ngàn bãi rác chôn lấp hiện nay đã tác động tiêu cực đến môi trường sống. Quỹ đất chôn lấp ngày càng hạn hẹp. Tốc độ tăng trưởng kinh tế VN nhang càng áp lực quá tải các bãi chôn lấp đã quá đầy, gây ùn ứ, chất đống cao như núi. Gần như môi trường xung quanh các bãi rác đang bị hủy hoại trầm trọng. Rác phân hủy bốc mùi hôi thối nồng nặc, nguồn nước bị ô nhiễm không thể sử dụng, thậm chí ô nhiễm cả hệ thống nước ngầm càng khó xử lý. Rác không được xử lý còn tràn lan khắp nơi, gây tắc nghẽn hệ thống kênh rạch, sông ngòi, dòng chảy… thậm chí nhiễm độc các nguồn nước.
Khí hóa Rác thải phát điện – Syngas là lựa chọn tốt cho vấn nạn Rác thải tại VN. Không chỉ chuyển hóa tài nguyên Rác thành nguồn Năng lượng Tái tạo sạch: Điện – kWh, Than cốc – Coke, Khí Hydrogen xanh – gH2, phát thải Ròng âm – Carbon Credits… mà còn giúp phục hồi tài nguyên Môi trường Đất – Nước – Không khí; Hoàn nguyên môi trường sống; Gia tăng quỹ đất sạch đang chôn lấp rác cho An sinh Xã hội.
Ngày nay, VN tăng cường hợp tác Quốc tế nhằm thúc đẩy phát triển Kinh tế Xanh, Bền vững và Tuần hoàn. Để đạt mục tiêu phát triển bền vững, vấn đề môi trường đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. JETP là tuyên bố về chuyển đổi Năng lượng giúp VN đạt mục tiêu giảm phát thải NetZero vào năm 2050.
Công nghệ xử lý rác phát điện INTEC Syngas không chỉ chuyển hóa thành công rác thải thành Năng lượng, mà còn đóng góp lượng điện đáng kể lên hệ thống Điện quốc gia. Đây là công nghệ Xử lý Rác thải mà Không thiêu đốt, không phát thải, không xả thải, công suất điện lại rất vượt trội. Công nghệ Khí hóa Nhiệt phân này khác hoàn toàn cách xử lý Rác bằng các Lò Đốt phát Điện – Incinerator.
Với 13.000 tấn/ngày, công ngày Khí hoá Chất thải tạo ra >400 MWh Điện năng, Khí Hydrogen Xanh, Than Coke, Tín chỉ Carbon… đồng thời không phát sinh ô nhiễm Thứ cấp.
Hiện trạng Quản lý & Chuyển hoá Chất thải tại Tp.HCM và VN?
Theo Sở Tài nguyên và Môi trường (TN-MT) TP HCM, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn phát sinh trung bình khoảng 13.000 tấn/ngày.
Trong đó, chất thải có khả năng tái sử dụng được thu gom, xử lý bằng hình thức tái chế – Waste Recycling thông qua cơ chế thị trường khoảng 3.000 tấn/ngày (chiếm 23%). Khối lượng rác còn lại 77% được thu gom, vận chuyển về các Nhà máy Xử lý trên địa bàn thành phố như Chôn lấp – Landfills, Đốt phát Điện – Incinerator…
Hầu hết các giải pháp Công nghệ phổ biến & lỗi thời hiện nay như Tái chế – Recycling, Chôn lấp – Landfill, Đốt phát Điện – Incinerator đều không hiệu quả, chưa triệt để mà còn phát sinh ô nhiễm thứ cấp; Đồng thời gây lẵng phí Tài nguyên Rác thải, Tài nguyên Nước & Đất đai do “Công nghệ chôn lấp”…
Thống kê từ năm 2007 cho thấy khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh ngày càng tăng với mức trung bình khoảng 5,6%/năm.
Nhiều năm qua, lượng rác thải khổng lồ tại TP HCM được xử lý nhờ 2 Khu liên hợp Xử lý chất thải rắn. Trong đó, Khu Liên hợp Xử lý chất thải rắn Tây Bắc ở huyện Củ Chi gồm nhà máy của Công ty CP Vietstar (công suất 1.800 tấn/ngày; áp dụng công nghệ sản xuất compost, tái chế nhựa), nhà máy của Công ty CP Đầu tư Phát triển Tâm Sinh Nghĩa (1.000 tấn/ngày; áp dụng công nghệ đốt không thu hồi năng lượng, sản xuất compost và tái chế nhựa) và Bãi chôn lấp số 3 (dự phòng) của Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TP HCM (áp dụng công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh). Còn Khu Liên hợp Xử lý chất thải rắn và Nghĩa trang Đa Phước gồm bãi chôn lấp của Công ty TNHH Xử lý chất thải Việt Nam (VWS) với khoảng 6.800 – 7.000 tấn/ngày (áp dụng công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh).
Mọi thứ đều ổn thỏa cho đến cận Tết Ất Tỵ 2025, cụ thể là tối 23-1, khi công nhân VWS tại Khu Liên hợp Xử lý chất thải rắn và Nghĩa trang Đa Phước ngừng việc tập thể. Điều này dẫn đến việc ngưng tiếp nhận chất thải rắn sinh hoạt tại bãi chôn lấp Đa Phước từ 19 giờ cùng ngày.
Bãi chôn lấp số 3 đã ngưng tiếp nhận rác tươi từ năm 2015 phải lập tức vận hành để tiếp nhận khối lượng rác lớn. Thời gian qua, bãi chôn lấp số 3 chỉ tiếp nhận rác trơ sau xử lý từ 2 nhà máy trong Khu Liên hợp Xử lý chất thải rắn Tây Bắc với 1.200 tấn/ngày. Một loạt khó khăn, vướng mắc đã được giải quyết kịp thời để bãi chôn lấp dự phòng này tiếp nhận vài ngàn tấn rác ngay trong đêm 23-1.
Vài ngày sau, bãi chôn lấp số 3 đã ổn định việc vận hành để tiếp nhận, xử lý 2.200 tấn rác/ngày từ bãi rác Đa Phước. Bãi chôn lấp số 3 có công suất hơn 6,4 triệu tấn, theo thiết kế còn có khả năng tiếp nhận khoảng 2,3 triệu tấn rác.
Kế hoạch của Tp.HCM & Tp.Thủ Đức - 3 Dự án đầu tư Xử lý rác thải chờ Nhà đầu tư?
Câu chuyện trên cũng đặt ra bài toán về việc giải quyết vấn đề bảo đảm an ninh chất thải trên địa bàn thành phố. Trong đó, việc cân bằng địa bàn xử lý, tiết kiệm chi phí vận chuyển, bảo đảm mỹ quan đô thị vì thành phố xanh – sạch – đẹp được đặt ra, nhất là nhiệm vụ xử lý rác từ doanh nghiệp nhà nước.
Việc này trong tương lai gần có hy vọng được giải quyết khi quy hoạch chung TP Thủ Đức đến năm 2040 đã đưa ra lời giải. Theo đó, ông Hoàng Tùng, Chủ tịch UBND TP Thủ Đức, cho biết đã quy hoạch 2 nhà máy đốt rác phát điện – Waste to Energy Incinerator tại địa phương với công suất khoảng 1.000 tấn rác/ngày/nhà máy.
Ông Tùng kỳ vọng khi đầu tư xây dựng 2 nhà máy WtE này sẽ giải quyết cơ bản nhu cầu xử lý rác tại TP Thủ Đức. Quan trọng hơn là không phải vận chuyển rác từ Thủ Đức đến các nhà máy xử lý của TP HCM – phải đi xuyên thành phố, tốn kém chi phí, ảnh hưởng môi trường. Do vậy, Chủ tịch UBND TP Thủ Đức rất mong các nhà đầu tư tham gia.
Hiện nay, trên địa bàn TP HCM có 5 đơn vị đã ký hợp đồng cung ứng dịch vụ xử lý chất thải rắn sinh hoạt với thành phố, gồm: Công ty CP Vietstar, Công ty CP Đầu tư Phát triển Tâm Sinh Nghĩa, VWS, Công ty CP Tasco và Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TP HCM. Các đơn vị này đang thực hiện thủ tục để sớm chuyển đổi sang công nghệ Đốt rác phát Điện – Incinerator.
TP HCM cũng đang kêu gọi nhà đầu tư tham gia thực hiện dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt mới theo phương thức đối tác công – tư (PPP). Đó là dự án REE, đang được thẩm định Báo cáo Nghiên cứu tiền khả thi để trình UBND TP HCM xem xét, trình HĐND thành phố ra quyết định chủ trương đầu tư. Sau khi quyết định chủ trương đầu tư, dự án và báo cáo nghiên cứu khả thi được duyệt, thành phố sẽ tổ chức đấu thầu rộng rãi để lựa chọn nhà đầu tư thực hiện theo đúng quy định của pháp luật.
Ban chuyên vấn Điện Rác Waste Power – BMTeco tổng hợp
